Tomatillo
Kenmerken en voordelen van tomatillo in de moestuin
De tomatillo, ook wel Mexicaanse groene tomaat genoemd, is een eenjarige groente uit dezelfde familie als de tomaat. U herkent de plant aan de opvallende lampionvormige hoesjes rond de vruchten. Binnenin rijpt een stevige, friszure bes die veel gebruikt wordt in sauzen, salsa's en stoofschotels. Deze smaak is anders dan die van een gewone tomaat: frisser, licht citrusachtig en ideaal om gerechten op te frissen.
Wat tomatillo onderscheidt, is de combinatie van decoratieve groei en hoge opbrengst. De planten vertakken sterk, vormen een open, iets spreidende struik en leveren bij goede verzorging veel middelgrote vruchten. Voor hobbytuinders die iets anders willen dan de klassieke tomaat, maar met een min of meer vergelijkbare teelt, is dit een logisch alternatief. De plant is met name interessant voor wie graag zelf Mexicaanse of Zuid-Amerikaanse gerechten bereidt.
Volgroeide tomatilloplanten worden doorgaans 80 tot 120 cm hoog, afhankelijk van ras, standplaats en verzorging. De breedte ligt ongeveer tussen 60 en 90 cm. Houd hier rekening mee bij het inplanten, zodat de planten voldoende lucht en licht krijgen. Dit beperkt ook de kans op schimmelproblemen. In een goed seizoen geven twee tot drie planten al voldoende vruchten voor een gemiddeld huishouden.
Het blad is middelgroen tot donkergroen, eivormig en licht getand. De plant bloeit met kleine, meestal geelgroene bloemetjes met een donker hart. De bloei is op zich niet spectaculair, maar vormt de basis voor de decoratieve, papierachtige kelken waarin de vrucht zich ontwikkelt. Naarmate de vrucht rijpt, vult ze de kelk volledig op. Bij rijpheid kan het omhulsel licht verkleuren en papierachtig opdrogen, terwijl de vrucht stevig en glanzend blijft.
Standplaats, bodem en geschikte plantcombinaties
Tomatillo vraagt, net als tomaat, een warme en zonnige standplaats. Kies bij voorkeur een plek met minimaal zes uur direct zonlicht per dag. Hoe warmer en lichter de standplaats, hoe beter de vruchten rijpen en hoe intenser de smaak. In koelere streken is een beschutte plek tegen een muur of schutting aan de zuidzijde een voordeel. In een kas of tunnel groeit de plant doorgaans nog regelmatiger, maar buitenteelt is bij normale zomers goed mogelijk.
De bodem moet goed doorlatend zijn, zonder langdurige natte voeten. Een losse, humusrijke grond is ideaal. Op zware klei is het aan te raden om de grond te verrijken met compost en eventueel wat grof zand of fijne grindfractie, zodat de structuur verbetert. Op zeer arme zandgrond is een extra laag rijpe compost of goed verteerde stalmest in het plantgat nuttig om voedingsstoffen vast te houden.
Vermijd koude, natte laagtes in de tuin. Koude grond vertraagt de groei en verhoogt de kans op wortelproblemen. Plant de tomatillo pas uit wanneer de kans op nachtvorst echt voorbij is en de grond is opgewarmd. In potten of grote bakken is een luchtige, kwalitatieve groentepotgrond met extra compost een geschikte keuze. Zorg altijd voor drainagegaten onderin de pot.
Tomatillo combineert goed met andere warmteminnende groenten. Planten als paprika, chilipeper en basilicum houden van vergelijkbare omstandigheden. Let er wel op dat u niet te dicht op elkaar plant; voldoende ruimte tussen de planten bevordert luchtcirculatie en beperkt ziekterisico. Wisselteelt is een aandachtspunt: plant tomatillo niet jaar na jaar op exact dezelfde plek als tomaten, aardappelen of aubergines om opbouw van bodemgebonden ziekten te beperken.
Planten, steun en onderhoud gedurende het seizoen
Zaai tomatillo binnenshuis voor, meestal vanaf eind februari tot april. Gebruik een schone zaaibak met fijne zaaigrond en houd de temperatuur rond 20 °C. Na opkomst en zodra de zaailingen stevig genoeg zijn, verspenen naar individuele potjes. Laat de jonge planten afharden door ze enkele dagen overdag buiten te zetten op een beschutte plek, voordat u ze definitief uitplant.
Uitplanten in volle grond kan meestal vanaf half mei, zodra de risico's op late nachtvorst voorbij zijn. Hou een plantafstand aan van circa 60 tot 80 cm tussen de planten. Plant iets dieper dan in het potje, zodat de plant extra wortels kan vormen aan de stengel. Druk de aarde rondom goed vast en geef meteen ruim water.
Door de vrij brede en vertakte groei is steun aan te raden. Een eenvoudige bamboestok met zachte binders volstaat vaak, maar bij grotere planten kan een tomatenspiraal of een stevig raster handig zijn. Dit voorkomt omvallen bij wind en zorgt dat de vruchten beter drogen na regen. Bind de stengels losjes vast, zodat de plant kan dikker worden zonder insnoering.
Wat bemesting betreft volstaat meestal een basisgift compost of een organische groentemest bij het planten. In potten is een bijbemesting halverwege de zomer zinvol, omdat voedingsstoffen daar sneller uitgespoeld worden. Gebruik bij voorkeur een meststof met een gematigd stikstofgehalte, om een te sterke bladgroei ten koste van vruchten te voorkomen.
Verwijder regelmatig beschadigd of sterk verouderd blad onderaan de plant. Dit bevordert luchtcirculatie en reduceert het risico op schimmelproblemen. Snoeien zoals bij tomaten (dieven) is meestal minder strikt nodig, maar overtollige, zwakke scheuten kunnen wel weggehaald worden om energie naar de vruchtzetting te sturen. Controleer wekelijks en stuur bij waar nodig; dat is in de praktijk vaak voldoende onderhoud.
Watergift, droogtetolerantie en ziektes
Tomatillo houdt van een gelijkmatig vochtige bodem. De plant verdraagt een korte droge periode beter dan een tomaat, maar langdurige droogte leidt tot groeistilstand, kleinere vruchten en soms barsten bij plotselinge hevige regenval. Geef daarom liever royaal water met langere tussenpozen dan kleine beetjes elke dag. De grond mag bovenaan licht opdrogen, maar moet dieper nog vochtig blijven.
Mulchen met stro, grasmaaisel of fijne houtsnippers helpt om het bodemvocht vast te houden en temperatuurschommelingen te beperken. Dit is vooral nuttig op lichte gronden en bij teelt in volle zon. Let wel op dat de mulchlaag niet direct tegen de stengel wordt opgehoopt, om rot te voorkomen.
Qua ziekteresistentie is tomatillo doorgaans iets steviger dan veel tomatenrassen, vooral bij buitenteelt. Toch kunnen vergelijkbare problemen optreden bij ongunstige omstandigheden, zoals bladvlekken of meeldauw bij lang nat weer en dichte beplanting. Goede luchtcirculatie, matige stikstofgift en het vermijden van nat blad in de avonduren beperken dit risico. Geef bij voorkeur 's ochtends water aan de voet van de plant en niet over het blad.
Controleer regelmatig op bladluizen en witte vliegen, zeker in kasomstandigheden. Vroege detectie maakt een zachte aanpak mogelijk, bijvoorbeeld door met de hand weg te spoelen of natuurlijke vijanden te stimuleren. Bij zware aantasting in een kas kan het nodig zijn sneller in te grijpen, maar kies bij voorkeur voor middelen die specifiek zijn toegestaan voor eetbare gewassen en volg de aanwijzingen zorgvuldig.
Hoewel de plant relatief robuust is, blijft hygiëne belangrijk. Verwijder zieke plantdelen meteen en gooi ze niet op de gewone composthoop als er duidelijke schimmelproblemen zijn. Ruim na het seizoen de plantenresten op, zeker als er in dezelfde hoek van de tuin regelmatig nachtschadegewassen staan.
Rijpheid, oogst en gebruik in de keuken over meerdere seizoenen
Vanaf de uitplant in mei tot aan de eerste oogst rekent u grofweg op 10 tot 12 weken, afhankelijk van temperatuur en zonuren. Tomatillo is geen vaste plant; ze wordt elk jaar opnieuw gezaaid. In warme zomers en bij tijdige zaai kan de oogst vanaf de volle zomer tot in de herfst doorlopen. Omdat de plant gevoelig is voor vorst, stopt de groei zodra de nachttemperaturen sterk dalen. Probeer daarom de hoofdoogst vóór de eerste serieuze nachtvorst binnen te hebben.
U herkent rijpe vruchten aan de goed gevulde, vaak licht ingedroogde papierachtige kelk. Soms barst de hoes licht open aan de onderkant. De vrucht zelf voelt stevig maar niet keihard aan. Tomatillo's worden meestal geoogst wanneer ze nog overwegend groen zijn, omdat dan de typische frisse smaak het sterkst is. Bij sommige rassen kan de kleur naar geelgroen of licht paars verschuiven bij volledige rijpheid.
Oogst met een scherp schaartje of draai de vrucht voorzichtig los, zodat u de plant niet beschadigt. Laat geen grote hoeveelheden overrijpe vruchten aan de plant hangen; dit remt verdere vruchtzetting. Bewaar de vruchten bij voorkeur koel en droog. In hun natuurlijke hoes blijven ze doorgaans enkele dagen tot ruim een week goed, soms langer onder ideale omstandigheden.
In de keuken wordt tomatillo vooral gebruikt in salsa's en sauzen. De frisse zuurte geeft balans aan pittige of vettere gerechten. U kunt ze zowel rauw verwerken, bijvoorbeeld fijngehakt met ui, koriander en chili, als geroosterd of gekookt in warme bereidingen. Door hun stevige structuur vallen de vruchten minder snel uiteen dan sommige tomaten, wat prettig is in stoofschotels.
Omdat de plant jaarlijks opnieuw gezaaid wordt, is het raadzaam om elk seizoen vroegtijdig zaaiplanning te maken. Noteer in uw tuinplanning waar de tomatillo het afgelopen jaar heeft gestaan en wissel de plek af met andere gewassen. Zo bouwt u ervaring op met de beste standplaats in uw eigen tuin en verkleint u stap voor stap de kans op bodemgebonden problemen.
