Vijverplanten

De beste planten voor een vijver in de tuin

In je lokale tuincentrum vind je de beste planten voor je vijver, ideaal om een evenwichtig aquatisch ecosysteem te creëren. Onder water gedijen cryptofyten en helofyten, die zorgen voor zuurstoftoevoer en natuurlijke waterzuivering. Waterlelies voegen kleur toe, terwijl riet voor hoogte zorgt en de oevers stabiel houdt. Deze waterplanten dragen bij aan zowel de uitstraling als de biodiversiteit van je vijver, door een leefgebied te bieden voor de lokale fauna en je buitenruimte op te fleuren.

Vijverplanten (cryptofyten en helofyten) zijn gewoon waterplanten die met minimaal hun wortels in het water groeien. Voor een natuurlijke uitstraling van je vijver is een goede selectie van waterplanten essentieel. Er zijn honderden soorten om uit te kiezen in allerlei vormen, maten, texturen en bloemkleuren.

Rol en verschillen:

Vijverplanten kunnen volledig onder water staan. Ze zijn speciaal aangepast om zowel in als uit het water te overleven, dus tijdelijk onderdompelen is prima. Daarentegen verdragen oeverplanten geen volledige onderdompeling, zelfs niet voor korte tijd.

Vijverplanten, die als helofyten groeien, staan in redelijk ondiep water bij de rand van waterpartijen en hebben bladeren die boven water uitsteken. Ze zijn net zo belangrijk als zuurstofplanten voor de gezondheid van de vijver, omdat ze vaak als filterplanten fungeren. Inheemse bloeiende planten zijn geweldig om vliegende insecten aan te trekken, terwijl hun bladeren beschutting bieden aan aquatische dieren en een plek vormen voor eieren.

Moerasplanten, vaak verward met marginale vijverplanten, groeien in zeer zure, specifieke natte gebieden.

Als de waterplant (cryptofyte) een algemene benaming is voor hydrophyten, wordt de vijverplant gezien als een helofyte die geworteld leeft in het slib maar met loof boven de gemiddelde waterlijn. Veel vijverplanten kunnen ook in een moeras overleven.

Waterkwaliteit en locatie:

Water is geen homogeen element: het kan in beweging of stilstaand zijn, zuur, neutraal of basisch, permanent of tijdelijk, enz. Elke plant heeft zich aangepast aan zijn voorkeursomgeving. Zo vragen sommige soorten een heel specifieke omgeving (een waterlelie groeit niet in stromend water), maar de meeste hebben een groot aanpassingsvermogen.

Over het algemeen is licht zuur water met een pH van 6-7 beter dan alkalisch water en biedt het meer keuzemogelijkheden qua planten.

In een vijver is het water vaak van nature licht zuur. In tuinbassins moet je soms aanpassen. Stadswater is te gebruiken, op voorwaarde dat het een dag in contact met lucht kan ontchloreen voordat je het in grote hoeveelheden in de vijver doet.

De belasting van organische en anorganische stoffen in het water kan variëren afhankelijk van de herkomst en kan de groei van eencellige en draadalgen beïnvloeden. Overbemesting kan worden gezien als vervuiling, omdat het de concentratie van mineralen en organische stoffen in het water verhoogt (door waterafvoer). Vijverplanten (en andere waterplanten) spelen dan een belangrijke rol in het reguleren van de pH, het zuurstofgehalte en het zuiveringsproces, waardoor een goede biologische balans ontstaat.

De meeste waterplanten, en vijverplanten zijn hierop geen uitzondering, hebben een zonnige plek nodig. Enkele soorten zoals Caltha palustris houden echter van een schaduwrijke omgeving.

In zeer warme regio's is het beter om de vijver halfschaduwrijk te positioneren, vooral als je er vissen in wilt houden. Anders helpen planten zoals waterlelies de opwarming van het water te beperken door hun grote bladeren die over het wateroppervlak spreiden.

Een algemene regel: waterplanten (gedeeltelijk of volledig ondergedompeld) mogen niet meer dan een derde van het wateroppervlak bedekken, zodat goede gasuitwisseling mogelijk blijft.

Aanplanting:

Sommige vijverplanten worden tot op 1 meter diepte geplant (dichtbij waterlelies) maar ook op ondiepere plekken (maar minstens 15 cm waterlaag). Vijverplanten hebben altijd hun wortels ondergedompeld.

Waterplanten in de vijver kunnen prima groeien in een substraat van klei of zanderige klei, zonder kalk. Voor een meer ontwikkelde vegetatie kun je de aarde verrijken met ongeveer 30% goed verteerde potgrond (maar vermijd te lichte compost die zou drijven). Vermijd meestal potgronden die niet specifiek voor een aquatische omgeving zijn bedoeld (te rijk aan blonde turf en schors).

Een geschikt substraat voor de meeste vijverplanten bestaat uit 40-50% kleiaarde, 30% rivierzand (zonder kalk) en 20-30% goed verteerde potgrond. Dit mengsel kan in een kruiwagen worden gemengd, waaraan je een handvol gemalen hoorn toevoegt voor langdurige voeding.

Let op: een te rijk substraat kan schimmelziekten veroorzaken, dus gebruik bij voorkeur een kweekbodem die voornamelijk bestaat uit kleigrond.

De beste planttijd is van april tot juni, en kan verlengd worden tot september (voor het volgend jaar).

Net als bij elke waterplant, is het een vraag of je wilt planten in containers of direct in het substraat!

Containers maken het makkelijk om planten te verplaatsen, te overwinteren bij kougevoeligheid, het plantenontwerp te veranderen, planten te isoleren om de groei te beperken of ze te beschermen tegen concurrentie. Dit is de handigste oplossing voor kleine vijvers vanwege makkelijker onderhoud, en de enige optie voor het kweken in potten (kleine bakken, vijvervormen en tonnen).

In natuurlijke waterlichamen (poelen, vijvers en meren) vindt planting plaats in de volle grond of modderbodem, met vorstbestendige planten.

Voor een kunstmatige vijver kun je plantzones op verschillende dieptes plannen, waar verschillende soorten planten kunnen groeien. Deze zones kunnen direct het substraat ontvangen of dienen als drager voor containers.

Ruimte en diepte om te respecteren:

Belangrijk: houd rekening met de ruimte die vijverplanten (sommige worden groot) over een paar jaar innemen! Plant niet te dicht op elkaar: kies voor mooie goed ontwikkelde plantenmassa’s boven een rommelige plantengroep die moeilijk te beheersen is.

De benodigde diepte en afstand voor elke plant wordt meestal aangegeven in de kweekinformatie van de soort. Als deze informatie onbekend of niet vermeld is, vertrouw dan op de algemene omvang van de volwassen plant.

Denk aan combinaties van bladvormen, speel met kleuren en bloeitijden, gebruik bonte bladeren om een plantenschouwspel te verlichten.

Let op: voor invasieve wortelstokplanten zoals riet en biezen, is het aanbevolen om hun groei te beperken en hun kolonie in te dammen met een wortelbarrière. Deze kan bestaan uit gegolfde plastic platen van 40 cm breed, ingegraven tot ongeveer 35 cm diep (voor riet en biezen), enigszins schuin.

Planttechnieken:

Planttechnieken variëren afhankelijk van het type plant en de manier van aankoop.

Planten met kale wortel komen van het scheuren van moederplanten. Als je ze per post hebt besteld, dompel de wortels direct bij ontvangst in water in afwachting van snelle aanplant.

Potplanten vragen om een controle van het wortelstelsel. Als dit zeer uitgebreid is, moet je het iets ontwarren door de wortels uit te spreiden en te lange wortels in te korten. Potplanten kunnen soms drijven, vooral bij gebruik van te lichte kweekgrond. Gebruik dan een steen op de kluit om de plant op de bodem te houden.

Planten in containers vragen vaak om verpotten voor onderdompeling, met het oog op de toekomst. Meng geen soorten in dezelfde container om concurrentie te vermijden. Als je vissen hebt, dek de bovenkant van de pot dan af met kiezels.

Planten direct in de grond in het water is eenvoudig (behalve het zorgen voor de juiste diepte). Maak met je handen voorzichtig een gat in het moddersubstraat (om een eventuele voering niet te beschadigen). Plaats de plant en vul voorzichtig het substraat eromheen.

Onderhoud:

Een watertuin kan een paradijs zijn voor velen, maar helaas een nachtmerrie voor wie het geduld niet heeft om het evenwicht te laten ontstaan.

Na de aanleg van de vijver en het planten ziet alles er goed uit... Maar al snel kan door organisch materiaal en mineralen uit de plantensubstraten, het water groen of troebel worden en verschijnen draadalgen, wat tot ongerustheid kan leiden.

Wat te doen? Moet je de vijver elke maand leegmaken om schoon te maken, of dure behandelingen uitvoeren? Nee, dat is niet nodig: geduld, alles komt goed met de hulp van de waterplanten, hoewel het tijd kan kosten voor het water helder is. Verwijder ondertussen draadalgen met een hark om de groei te beperken.

Blijft het probleem aanhouden, zoek dan de oorzaak: te veel vissen, spelende eenden, een enthousiaste Labrador of een te ondiepe vijver die veel temperatuurschommelingen ondergaat...

Overmatige groei kan grote problemen in het waterbeheer veroorzaken.

Snijd in de zomer uitgebloeide bloemen en beschadigde bladeren weg om verontreiniging van het water te voorkomen. Houd het waterniveau op peil door verdamping aan te vullen.

Overwintering:

Aan het einde van het seizoen moet de vegetatie zich voorbereiden op kou en vergaat het blad. Tijd om winterbescherming voor gevoelige planten te plannen. Verplaats potten van Thalia dealbata, Pontederia lanceolata, Cyperus alternifolius naar diepere delen van de vijver. Of laat de verkleurde bladeren op de planten voor extra winterbescherming. Weinig bladeren zijn winterhard, maar vergaan bladeren en stengels vormen een nieuwe aanblik.

Heb je exotische planten zoals Cyperus papyrus, bescherm ze dan in een kas tot de lente om ze dan weer buiten te zetten.

Na de winter, bij de eerste tekenen van groei, maak je de planten schoon door alle dode delen te verwijderen, zodat jonge scheuten goed kunnen groeien. Dit is ook de tijd om het onkruid te wieden als dat nodig is. Het voorjaar is tevens de periode van vermenigvuldiging voor de meeste waterplanten.

Bemesting:

In volle grond vinden vijverplanten hun voedingsstoffen van nature in het slib voor hun groei. Voor planten met sterke groei of een te arme slib kan compost in het voorjaar worden toegevoegd.

In containers echter zijn regelmatige verpotting of voedingsstoffen noodzakelijk. Plantensoorten die veel voeding vragen, vereisen jaarlijkse verpotting met bemesting tijdens de groeiperiode (lente).

Langzaam vrijkomende meststoffen, verkrijgbaar als tabletjes in de tuin, zijn handig voor bestaande planten. Plaats ze in de slib bij de wortels. Vermijd vooral oplosbare meststoffen die aan het water worden toegevoegd, omdat ze ook algen en sommige bacteriën kunnen voeden en het water zullen vertroebelen.

Pas op: te veel bemesting maakt planten kwetsbaarder voor ziekten.

Keuze van planten:

Afhankelijk van de grootte van de vijver kun je een enkele mooie plant als blikvanger gebruiken, of een samenstelling maken van drie of vier soorten met verschillende vormen.

Enkele voorbeelden:

Koeienbloemen (Caltha alba of Caltha palustris) kunnen als een opvallend punt dienen. Denk ook aan de minder bekende Baldellia ranunculoides (valse boterbloem). Orontium aquaticum (waterkaars) is geschikt voor kleine ruimtes. Het driekleurige waterklaver (Menyanthes trifoliata) zorgt voor een indrukwekkend plaatje.

Fonteinkruiden (Potamogeton sp.) worden het best geplaatst in vijvers met een goede waterdiepte zodat hun knoppen in de winter in de slib kunnen overwinteren.