Kenmerken
Esthetiek
Tuinieren
Locatie
Smeerwortel Goldsmith
Wat maakt Smeerwortel Goldsmith bijzonder in uw tuin?
Smeerwortel Goldsmith is een opvallende selectie van smeerwortel die vooral gewaardeerd wordt om zijn sterke groei en nuttige functie in de tuin. Deze vaste plant staat bekend als een betrouwbare bodembedekker en voedingsverzamelaar in de siertuin en in de moestuin. Door zijn diepe wortels haalt hij mineralen uit diepere lagen van de bodem naar boven. Het afgerukte blad kan vervolgens worden gebruikt als mulch of als basis voor plantenvoeding. Zo draagt de plant indirect bij aan een vruchtbare, luchtige grond.
De groeiwijze is krachtig en enigszins uitlopend. Goldsmith vormt stevige pollen die zich in de loop van enkele jaren kunnen uitbreiden tot een breed kussen. In vergelijking met klassieke smeerwortelvarianten is deze selectie vooral gekozen om zijn nette, goed gevulde habitus en zijn betrouwbaarheid. De plant oogt robuust, met grote bladeren en een dicht bladerdek dat onkruid behoorlijk kan onderdrukken zodra hij goed is aangeslagen.
Op volwassen leeftijd bereikt deze variëteit doorgaans een hoogte van circa 60 tot 90 cm wanneer hij in volle grond en in goede omstandigheden staat. De breedte per pol ligt gemiddeld tussen 50 en 80 cm, afhankelijk van de bodemkwaliteit en de vochtigheid. Reken erop dat één plant na enkele jaren flink wat ruimte inneemt. Wie een compacter geheel wil, plant beter met wat afstand en houdt jaarlijks licht snoeiwerk in de gaten.
De bladeren zijn groot, ruw aanvoelend en lancet- tot eivormig. Ze vormen een dichte rozet aan de basis en groeien vervolgens in lagen boven elkaar. De bloei is klokvormig, meestal in tinten van wit, crème of zacht paarsachtig, afhankelijk van de onderliggende soort of kruising waarvan Goldsmith is afgeleid. De bloemen zijn niet overdreven groot, maar verschijnen in trossen en trekken geregeld bijen en andere nuttige insecten aan. Verwacht geen uitgesproken sierbloei zoals bij sommige borderplanten, maar een degelijke vaste plant waarop insecten graag afkomen.
Beste standplaats en bodem voor een gezonde groei
Voor Smeerwortel Goldsmith kiest u bij voorkeur een standplaats in de volle grond, op een plek met zon tot halfschaduw. Volle zon is mogelijk mits de bodem niet kurkdroog is in de zomer. In halfschaduw blijft het blad vaak langer fris, vooral op lichtere zandgronden. In diepe schaduw wordt de plant wel groter in blad, maar kan de bloei wat teruglopen. In een gemiddelde siertuin of moestuin is een plek met ochtendzon en lichte middag-schaduw vaak ideaal.
De plant geeft de voorkeur aan een voedzame, humusrijke bodem die voldoende vocht vasthoudt maar niet langdurig kletsnat blijft. Zware kleigronden zijn bruikbaar als de afwatering in orde is. Op zeer arme zandgrond doet de plant het meestal nog steeds, maar dan is een jaarlijkse gift van compost of goed verteerde stalmest aan te raden om de groei op peil te houden. De diepe wortels zoeken zelf naar water en mineralen, maar het bovengrondse deel profiteert duidelijk van een goede bodemstructuur.
In potcultuur is deze vaste plant minder vanzelfsprekend, omdat zijn wortels de neiging hebben diep en krachtig te groeien. Een grote, diepe pot met stevige potgrond en een deel tuingrond is dan noodzakelijk. Reken op extra watergift in droge periodes en op een kortere levensduur in pot dan in volle grond. Voor de meeste tuiniers is aanplant in de border, in de moestuinrand of langs een boomspiegel praktischer en duurzamer.
Bij de keuze van de standplaats is het verstandig om nu al enkele jaren vooruit te denken. Verplaatsen is mogelijk, maar vraagt inspanning doordat de wortels diep en stevig in de grond verankeren. Plant Goldsmith daarom bij voorkeur direct op een plek waar hij mag uitgroeien. Langs een moestuinpad, aan de rand van een fruitgaard of achter in een vasteplantenborder zijn vaak goede keuzes.
Aanplant, onderhoud en watergift door het jaar heen
De beste plantperiode ligt in het voorjaar of in het vroege najaar, wanneer de bodem nog of alweer voldoende warm en vochtig is. Maak een ruim plantgat, werk wat compost door de bestaande grond en zet de plant op dezelfde diepte als in de kwekerijpot. Druk de aarde stevig aan en geef royaal water na aanplant. In de eerste weken is regelmatige bewatering belangrijk, zeker bij zonnig of winderig weer.
Eenmaal goed geworteld heeft Smeerwortel Goldsmith een redelijk goede droogtetolerantie. De plant overleeft doorgaans zonder problemen enkele weken van droogte, vooral op diepere of kleirijke gronden. Toch blijft de bladkwaliteit mooier wanneer de bodem niet volledig uitdroogt. Bij langdurige droogte is één grondige gietbeurt per week meestal voldoende, liever dan elke dag een klein beetje water. Op zeer lichte zandgrond kan u de watergift iets opvoeren, eventueel gecombineerd met een mulchlaag van versnipperd blad of hakselhout om het vocht beter vast te houden.
In het voorjaar kunt u afgestorven blad en stengels van het vorige jaar tot vlak boven de grond wegsnijden. Dit houdt de plant gezond en stimuleert nieuwe, frisse scheuten. Wie de bladeren wil gebruiken als mulch of als basis voor een plantenvoeding, kan in de groeiperiode enkele keren per jaar een deel van het blad afsnijden. Laat altijd voldoende blad staan zodat de plant genoeg energie kan opbouwen voor het volgende seizoen.
In de nazomer en de herfst is weinig onderhoud nodig. U kunt eventuele zaailingen verwijderen als de plant zich iets te enthousiast uitzaait, al is de mate van uitzaaiing afhankelijk van de precieze afkomst van Goldsmith. In de winter sterft het bovengrondse deel vaak grotendeels af. Het is verstandig om een dun laagje organisch materiaal rond de voet van de plant te laten liggen of aan te brengen. Dit beschermt de wortelhals tegen sterke temperatuurschommelingen en houdt het bodemleven actief.
Winterhardheid, gezondheid en aandachtspunten bij ziektes
Op basis van de eigenschappen van gangbare smeerwortelrassen mag worden aangenomen dat Smeerwortel Goldsmith in de meeste streken van West- en Midden-Europa goed winterhard is. De diep gevestigde wortels verdragen flinke vorst. Mocht in uw regio de temperatuur langdurig ver onder het vriespunt zakken, dan is een extra mulchlaag van bladeren of compost in de late herfst een veilige keuze. In pot is bescherming belangrijker, omdat wortels dan meer blootstaan aan de kou. Plaats een kuip dichter bij een beschutte muur of omwikkel de pot met isolerend materiaal.
Deze soort staat normaal bekend als sterk en weinig vatbaar voor ernstige ziektes. Het ruwe blad kan soms wat bladschade tonen door slakken, vooral in het voorjaar als de bladeren nog jong en mals zijn. Preventie is dan vaak beter dan bestrijding. U kunt bijvoorbeeld barrières aanbrengen, regelmatig controleren en aangetaste bladeren verwijderen. In een evenwichtig beplante tuin met veel natuurlijke vijanden stabiliseert de schade meestal vanzelf.
Schimmelziektes komen niet vaak voor, maar in perioden van aanhoudend nat en koel weer kunnen de onderste bladeren soms vergeling of bruine plekken vertonen. Ruim oude, zieke bladeren op en zorg voor voldoende luchtcirculatie rond de plant. Vermijd langdurige waterverzadiging; dit is schadelijker dan tijdelijke droogte. Geef liever water aan de voet dan over het blad om onnodige bladnatheid te beperken.
Omdat de wortels stevig verankeren, is het goed om vooraf na te denken over de gewenste uitbreiding. Als de plant na enkele jaren te groot wordt, kunt u in het vroege voorjaar delen van de pol met een scherpe spade uitsteken. Draag stevige handschoenen, want de bladeren voelen ruw aan. De uitgestoken stukken kunnen elders weer worden uitgeplant of worden afgevoerd. Zo houdt u de groei onder controle zonder de vitale kern van de plant te verstoren.
Toepassingen, plantcombinaties en verwachtingen over meerdere seizoenen
Smeerwortel Goldsmith is bijzonder geschikt als functionele plant in de moestuin of voedselbosrand. U kunt hem bijvoorbeeld langs bessenstruiken of fruitbomen zetten. De grote bladeren houden de bodem koel en vochtig, terwijl het afgesneden blad uitstekend dienstdoet als voedzame mulchlaag rond de gewassen. In een siertuin kan hij achteraan in de border staan, waar hij een stevig groen decor vormt voor fijnere of lager blijvende planten.
Als bodembedekker werkt hij vooral goed op plaatsen waar snel een dicht bladerdek gewenst is. Denk aan ruigere stukken tuin, de overgang tussen siertuin en boomrand of een rand langs een composthoek. In strak vormgegeven tuinen past hij minder goed in de voorgrond, maar hij kan wél waardevol zijn als groene achtergrond of als accentplant in een meer natuurlijke, cottage-achtige planting.
Combineer Goldsmith bij voorkeur met vaste planten die niet te gevoelig zijn voor concurrentie van wortels. Stevige siergrassen, hogere vaste planten en robuuste kruiden zoals salie, oregano of venkel kunnen goede buren zijn. Kies bij bloeiende planten bij voorkeur soorten die profiteren van een voedzame bodem, zodat u de mulchfunctie van de plant optimaal benut. Houd wat afstand tussen Goldsmith en zeer laagblijvende of traag groeiende soorten, zodat die niet worden verdrongen.
Door het jaar heen verandert het aanzicht van de plant duidelijk. In het vroege voorjaar ziet u eerst frisse groene scheuten die snel uitgroeien tot grote bladeren. In het late voorjaar tot de zomer volgt de bloei, met hangende klokbloemetjes die insecten aantrekken. In de nazomer blijft vooral het blad beeldbepalend. Tegen de winter sterft het bovengrondse deel vaak grotendeels terug, om in het voorjaar weer uit te lopen vanuit de wortelstok. Dit ritme maakt de plant voorspelbaar en goed in te passen in een meerjarenplan voor de tuin.
Wie bij aankoop een duurzame, functionele vaste plant zoekt die weinig omkijken vraagt, maar wel iets terugdoet voor de bodem en voor nuttige insecten, vindt in Smeerwortel een betrouwbare keuze. Met een doordachte standplaats, een goede start bij aanplant en af en toe gericht onderhoud blijft Goldsmith vele jaren een vaste waarde in de tuin.
